Fandom

Wielkopolski Słownik Pisarek

Zofia Bystrzycka

124strony na
tej wiki
Dodaj nową stronę
Dyskusja0 Udostępnij

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Bystrzycka Zofia, ur. 11.01.1922 w Przemyślu (w innych źródłach pojawia się błędna data 11.12.1922, jej sprostowanie zawdzięczam bratanicy pisarki, prof. Elżbiecie Wesołowskiej), zm. 4.01.2011 w Poznaniu. Pisarka, tłumaczka, publicystka, redaktorka. Pochodziła z zasłużonej dla Przemyśla rodziny Bystrzyckich, w której dziejach skupiły się jak w soczewce najtrudniejsze, najbardziej dramatyczne doświadczenia dwudziestowiecznej polskiej inteligencji.

DeportacjaEdytuj

Jej ojciec, Tadeusz Bystrzycki, syn dobrze prosperującego przedsiębiorcy w branży drewnianej, z wykształcenia architekt, w momencie wybuchu II wojny światowej pełnił funkcję zastępcy prezydenta miasta, a po zajęciu Przemyśla przez Armię Czerwoną, w obliczu nieobecności swojego zwierzchnika, zdecydował się pozostać na miejscu i – w miarę możliwości ­– pełnić służbę publiczną. Aresztowany przez NKWD 10 kwietnia 1940 r., zginął z rąk Sowietów w więzieniu w Kijowie. Trzy dni później jego rodzina – żona Helena, córki Zofia, Wieńczysława i Dobromiła oraz syn Przemysław, a także teściowa Zuzanna Stankiewiczowa – została deportowana do Kazachstanu. Rodzeństwu udało się przetrwać pobyt w kazachstańskim stepie, ciężką pracę w kołchoźniczej brygadzie, głód i mróz. Starszym kobietom nie było to dane – obie, matka i córka, zmarły na wygnaniu w roku 1941.

Powroty do Polski

Drogi powrotu sióstr i brata do Polski były bardzo różne. Zofia w 1943 roku wstąpiła do formowanej przez generała Zygmunta Berlinga polskiej 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, słynnych „kościuszkowców”, którzy wraz z Armią Czerwoną przeszli cały szlak bojowy znad Oki do Berlina i spośród których rekrutowały się liczne osobistości późniejszych komunistycznych władz Polski Ludowej. Tu Bystrzycka awansowała do stopnia porucznika w Batalionie Kobiecym im. Emilii Plater, poznała swojego późniejszego męża, Jerzego Putramenta, w owym czasie zadebiutowała również jako publicystka, nadsyłając korespondencje wojenne do polskiej prasy komunistycznej. Młodszy od niej o półtora roku Przemysław zdołał już w roku 1941 dołączyć do tworzonej przez generała Andersa Armii Polskiej, by przez Persję, Egipt, Palestynę, Afrykę Południową dotrzeć do Wielkiej Brytanii. Po ukończeniu w Szkocji podchorążówki i odpowiednim przeszkoleniu został wysłany do ośrodka przerzutu w Brindisi (Włochy), a w 1944 przerzucony jako skoczek spadochronowy (tzw. cichociemny) do Polski, na Podhale, gdzie uczestniczył w walkach partyzanckich. Aresztowany przez polską władzę ludową w sierpniu 1945 roku, spędził kilkanaście miesięcy w osławionym więzieniu na Montelupich w Krakowie, a po wyjściu na wolność zamieszkał na stałe w Poznaniu, poświęcając się twórczości literackiej i działalności w tutejszym Związku Literatów Polskich. Wieńczysława i Dobromiła wróciły do Polski już po wojnie, w ramach akcji repatricyjnej. Więzi rodziny Bystrzyckich z Poznaniem zapoczątkował stryj rodzeństwa, Bolesław, przed wojną – jak jego ojciec – przedsiębiorca w branży drewnianej, po wojnie represjonowany i pozbawiony majątku, osiadł w tym mieście w roku 1948, nieźle sobie radząc w nowych warunkach jako hodowca pieczarek. To on sprowadził tu Przemysława Bystrzyckiego. Zofia zamieszkała w Poznaniu dopiero pod koniec życia, w roku 2007, pozostając do śmierci pod opieką brata i jego rodziny. Spoczywa na cmentarzu górczyńskim.

Literacka kariera Zofii BystrzyckiejEdytuj

Po wojnie nowe władze polskie pilnie poszukiwały odpowiednio wykształconych i reprezentacyjnych osobistości, które mogłyby objąć stanowiska w zagranicznych placówkach dyplomatycznych. Jedną z takich figur stał się Jerzy Putrament – dawny kolega Czesława Miłosza z wileńskiego uniwersytetu, po 1945 członek partyjnej nomenklatury i działacz ZLP. W latach 1947-50 był on ambasadorem w Paryżu, gdzie Zofia Bystrzycka towarzyszyła mu jako małżonka, wykorzystując ów czas między innymi na studia reżyserskie w paryskiej Szkole Filmowej. Fotografie z owego okresu ukazują ją jako młodą kobietę o olśniewającej urodzie, swobodnie się czującą w wykwintnych kreacjach – jakże różną od zmagającej się jeszcze niedawno z twardym życiem na kazachstańskim stepie młodziutkiej traktorzystki.

Po powrocie do Polski w roku 1950 i rozwodzie z Putramentem Zofia Bystrzycka rozpoczęła na dobre swoją wieloletnią i wielokierunkową karierę literacką. Pierwszym żywiołem, w jakim się odnalazła, była twórczość satyryczna, której sprzyjała współpraca z niezwykle popularnym tygodnikiem „Szpilki” – jej pokłosiem stały się dwa zbiory humorystycznych felietonów o tematyce obyczajowej: Ładne kwiatki (1953) oraz Zezem (1956). Pisarka ma na swoim koncie także kilka sztuk komediowych wystawianych m.in. w warszawskim Teatrze Rozmaitości i toruńskim Teatrze im. W. Horzycy.

Skanowanie10003 -1024x768-.jpg

fot. Z. Nasierowska (zdjęcie z archiwum prof. E. Wesołowskiej)

Osobne i nader ważne miejsce w jej biografii zajmuje tygodnik „Zwierciadło”, którego była pomysłodawczynią, wieloletnią redaktor naczelną, w którym publikowała fragmenty swojej prozy i prowadziła rubrykę „Serce w rozterce” – pierwszy w historii prasy polskiej dział odpowiedzi na listy czytelniczek dotyczące spraw osobistych, niekiedy bardzo kontrowersyjnych obyczajowo i skomplikowanych pod względem psychologiczno-emocjonalnym. „Zwierciadło” stało się ulubioną lekturą wykształconych kobiet w czasach PRL – odżegnywało się od socjalistycznej zgrzebności w dziedzinie mody i kulinariów, przynosiło teksty ciekawe literacko i problemowo, informowało o aktualnościach kulturalnych, zwracało uwagę wysokim artyzmem fotograficznych portretów kobiet autorstwa Marka Czudowskiego na okładkach. Okazjonalnie pisywała Bystrzycka również wiersze, jednak główny zrąb jej twórczości stanowi proza narracyjno-fabularna: powieści i opowiadania. Ich cechą charakterystyczną jest silne nasycenie pierwiastkiem autobiograficznym, co przy bogactwie doświadczeń autorki, powiązanych z najnowszą historią Polski, czyni z jej utworów cenne świadectwa historyczno-społeczne i obyczajowe. Szczególną uwagę zwracają w nich wątki związane z deportacją i wojną, z realiami życia literackiego w czasach PRL oraz z przeżyciami osobistymi, między innymi z chorobą nowotworową. O życiu i umieraniu na zsyłce pisała Bystrzycka wielokrotnie, widząc w tym doświadczeniu najważniejszy punkt odniesienia dla całej swojej egzystencji: „Każdy z nas, nazywany z rewerencją pisarzem, odkrył temat, który jest splotem jego korzeni i na nim wyrasta to, co może lub potrafi stworzyć, ze słojów zaszłości, z tego, co było mu dane lub co wymyślił o życiu [...]. Nie zawsze można wykreślić ten styk tematyczny w prostej geometrii książek, ale to istnieje, nawet jeśli omijamy to miejsce, z którego zbyt wiele się wywodzi. [...] Dla mnie moim tematem są tamte lata. Moją wojną jest tamta wojna” [Bystrzycka 2004: 133-134]. Charakterystyczną cechą jej narracji osobistych dotyczących tamtego czasu jest podkreślanie, iż straszliwe warunki, w jakich przyszło żyć i umierać Polakom na kazachstańskich stepach – głód, nieziemski mróz zimą i równie ekstremalny upał latem – dzielili oni z ludnością miejscową. I że dzięki nadludzkiemu wysiłkowi tejże ludności, głównie kobiet, możliwe było nie tylko przetrwanie, ale i wygranie wojny. „Bo tamten kraj zwyciężył dzięki kobietom” – napisze po latach w swej najbardziej intymnej książce [Bystrzycka 2004: 135].

Poczytność zdobyła sobie jednak Bystrzycka głównie prozą o tematyce obyczajowej, w której dominują psychologiczne analizy powikłanych relacji między kobietą i mężczyzną (m. in. Zamknięte oczy, 1960; Trójwidzenie, 1973). Z równą swobodą korzystała w niej ze schematów melodramatycznych, jak i ze skomplikowanych technik powieściowych właściwych literaturze o ambicjach wysokoartystycznych – np. z narracji personalnej i zwielokrotnionych punktów widzenia. Z perspektywy czasu najważniejszym jej dokonaniem zdaje się być autobiograficzna Kontuzja (1973) uhonorowana nagrodą Ministra Kultury i Sztuki. Książka ta jest literacką dokumentacją choroby nowotworowej od momentu jej wykrycia, poprzez operację usunięcia guza piersi, aż do rekonwalescencji i „odzyskania siebie”. Autorka wpisuje w nią zarazem rozrachunek z całym swoim życiem – młodością spędzoną w galicyjskim Przemyślu i na zsyłce, rodziną, związkami uczuciowymi i erotycznymi, z dylematami twórczymi. Czytana dzisiaj, po lekcji współczesnego feminizmu, ujawnia swój prekursorski potencjał, zawarty głównie w zapisach traumatycznych doświadczeń cielesnych, w subtelnie zaznaczanym poczuciu kobiecej wspólnoty losu, w wysokim stopniu kobiecej samoświadomości, stanowienia o własnym losie oraz cenie, jaką trzeba za to płacić. „Świat, moje panie, nie jest dla nas imprezą rozrywkową, jeszcze nie jest” [Bystrzycka 2004: 160] – to przesłanie wypowiedziane przez narratorkę Kontuzji pozostaje aktualne do dziś.

autorka hasła : Ewa Kraskowska

Autorką fotografii jest Zofia Nasierowska, a zdjęcie pochodzi z archiwum prof. Elżbiety Wesołowskiej

Bibliografia:Edytuj

- Z. Bystrzycka, Kontuzja, wyd. pierwsze poprawione, Warszawa 2004 (prwdr. 1973);

- Z. Bystrzycka, Karnawał w mateczniku [wspomnienia], Warszawa 1994;

Saga rodu Bystrzyckich. Przedsiębiorcy, urzędnicy, literaci, uczeni, zesłańcy, red. J. Sztaba i A. Sarkandy, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, Przemyśl 2010.

Więcej w Fandom

Losowa wiki