FANDOM


Ludwika Dobrzyńska-Rybicka, bibliotekarka, filozof, autorka sztuk teatralnych, rozpraw literackich i recenzji; profesor tytularny Uniwersytetu Poznańskiego. Urodziła się 19 listopada 1868 roku w Brzeżawie koło Sanoka, córka Ludwika i Ludwiki z Moraczewskich Dobrzyńskich. Była uczennicą szkół średnich w Poznaniu (szkoła żeńska Anny Danysz) i Lwowie (Zakład Wychowawczo-Naukowy Wiktorii Niedziałkowskiej). W 1887 roku zdała egzamin nauczycielski i rozpoczęła prywatne nauczanie w Poznaniu i Kaliszu. W 1896 roku wyszła za mąż za Karola Rybickiego.

WielkopolskaEdytuj

W latach 1893-1903 mieszkała w Kaliszu [inf.z PAN], gdzie na łamach „Gazety Kaliskiej” redagowanej przez Józefa Radwana ogłaszała recenzje z przedstawień Teatru Miejskiego w Kaliszu [m.in. z Dzwonu zatopionego, „Gazeta Kaliska” nr 12 (1901) i Robaka sumienia, „Gazeta Kaliska” nr 16 (1901)]; tamże publikowała także krótkie utwory prozą (m.in. Przed zamknięciem wystawy pocztówek. Bajka, „Gazeta Kaliska” nr 25 (1901), s. 2-3. oraz sprawozdania z pobytu w Galicji. Z okresu kaliskiego pochodzą także utwory dramatyczne Dobrzyńskiej-Rybickiej, wystawiane na scenie Teatru Polskiego w Poznaniu. Są to dramaty na tle historycznym: Zygmunt Taszycki. Ustęp z dziejów ariaństwa w Polsce (obraz dramatyczny w 5 aktach) oraz Krystynka (obrazek z lat dawnych w 3 aktach). Pierwszy z nich opublikowany został w „Przeglądzie Polskim” w 1905 roku, drugi natomiast nie wydany zachował się w formie egzemplarza teatralnego (Biblioteka Raczyńskich, sygn. Rkp.T-827). Dramaty te, poznane zatem przez widzów a nie czytelników, dziś już zupełnie zapomniane, warte są jednak uwagi, ponieważ dawniej zyskały pewien rozgłos i sporo pozytywnych opinii

DebiutEdytuj

Pierwszą sztuką Dobrzyńskiej-Rybickiej, która znalazła się na deskach teatralnych, była Krystynka, wystawiona w Teatrze Miejskim pod dyrekcją Juliana Myszkowskiego w Kaliszu 9 lutego 1901 roku. Dopiero po 10 latach dramat ten trafił na scenę poznańską (premiera 24 października 1911 r.) W przeddzień premiery Krystynki, w „Gazecie Kaliskiej” ukazały się zapowiedzi sztuki, która uzyskała wyróżnienie na lwowskim konkursie artystycznym od prof. Karola Estreichera. Sztuka zyskała też dobre recenzje w prasie kaliskiej, podobnie jak później w poznańskiej. Akcja sztuki rozgrywa się w czasach wojen Polaków z Tatarami. Jest to opowieść o dziewczynie pochodzącej z nieprawego łoża, żyjącej jednak w nieświadomości, wychowanej w puszczy. Krystynka, pełna prostoty i dobroci, wpisuje się w pewien popularny w teatrze dziewiętnastowiecznym typ bohaterki teatralnej rodem z komedii Zbudziło się w niej serce Koenigswintera – osoby młodziutkiej, naiwnej, która zakochuje się w ubogim młodzieńcu, a łączące ich uczucie jest czyste i szlachetne. Krystynka, zdolna do poświęcenia nad miarę, wyrzekająca się osobistego szczęścia po upokorzeniu doznanym od ojca, jest postacią wyidealizowaną i – wg recenzenta Dziennika Poznańskiego - „pełną plastyczności, skonstruowaną zgodnie z zasadami ukazywania powolnej przemiany wewnętrznej”. Jest top zatem doskonała rola popisowa dla aktorek wyspecjalizowanych w rolach „naiwnych”, jakby stworzona dla Marii Wisnowskiej. Recenzent zapowiedział młodej autorce wielkie sukcesy.

Sztuki dramatyczneEdytuj

Poznaniacy mieli w tymże czasie okazję zobaczyć na scenie inny dramat Dobrzyńskiej-Rybickiej. Premiera Zygmunta Taszyckiego odbyła się w w teatrze poznańskim za dyrekcji Edmunda Rygiera 13 kwietnia 1901 roku. Na krótko przed premierą w czasopismach pojawiły się wzmianki o nowej sztuce napisanej przez Wielkopolankę, informacje o autorce i nie znanej poznaniakom sztuce Krystynka. Zapowiadano nawet, że na premierę wybiera się licznie obywatelstwo z prowincji. Drugi utwór sceniczny Dobrzyńskiej to dramat wysoce tendencyjny, ukazujące spory szlachetnych katolików z arianami – fanatykami i hulakami. Akcja osnuta jest wokół legendy o Zygmuncie Taszyckim, prześladowanym przez ducha matki po wyrzeczeniu się wiary ariańskiej. Sprawozdawca w „Dzienniku Poznańskim” podkreślił „zręczność w prowadzeniu dialogów, wybitny temperament dramatyczny”, piękną myśl zawartą w dramacie, ale zauważył nadmierne szafowanie efektami scenicznymi (domyślić się można, że chodzi mu o sceny, w których pojawia się widmo matki).Występuje też w recenzji porada dla autorki, która powinna opanować fantazję i zbyt nerwowy temperament. Obecna na premierze swej sztuki Dobrzyńska-Rybicka została uhonorowana kwiatami i wieńcem. Warto wspomnieć, że w roli szlachetnej Hanny, słodkiego dziewczęcia nawracającego Zygmunta na katolicyzm, wystąpiła Stanisława Wysocka, terminująca w teatrze prowincjonalnym Edmunda Rygiera, a później słynąca wielką rolą Balladyny. Natomiast ubolewano nad tym, że powierzono rolę bohaterskiego biskupa Gembickiego farsowemu aktorowi Stanisławowi Czerniakowi

Choć dramaty te dalekie są od artystycznej doskonałości, rażą anachronizmami i natrętną tendencją, szafowaniem wyeksploatowanymi efektami i motywami teatralnymi (np. odkrycie tożsamości, wynaturzony do potwornych rozmiarów ojciec, który nagle staje się szlachetny i dobry, scena pięknego umierania Zygmunta, egzorcyzmy nad Zygmuntem), mogły jednak zdobyć powodzenie w teatrze doby germanizacji, który był jedynym publicznym miejscem rozbrzmiewającym mową polską, swoistą trybuną edukacji narodowej. Dramaty Dobrzyńskiej pokazują nade wszystko szlachetnych patriotów, gotowych zawsze poświęcić się dla ojczyzny i wiary, zawsze angażujących się w aktualne sprawy narodowe. Dramat z czasów ariaństwa był wyraźną aluzją do walki państwa pruskiego z kościołem katolickim w prowincji poznańskiej

Krytyka literackaEdytuj

Ludwika Dobrzyńska-Rybicka była też autorką prac krytycznoliterackich, na przykład rozprawy o pierwszym francuskim studium dotyczącym polskiej literatury romantycznej: książce Gabriela Sarrazina Les grands poetes romantiques de la Pologne. Mickiewicz – Słowacki – Krasiński, Paris 1906. Rozprawa Dobrzyńskiej-Rybickiej pojawiła się w tymże roku na łamach lwowskiego „Przewodnika Naukowego i Literackiego”. Bogaty dorobek naukowy Ludwiki Dobrzyńskiej-Rybickiej obejmuje rozprawy z zakresu psychologii, filozofii, socjologii i literatury: System etyczny Hugona Kołłątaja (Kraków 1917), Chwila obecna: próba analizy psychologiczno-etycznej (Poznań 1922), Ze studiów nad automatyzmem graficznym (Poznań 1925), Współczesny egzystencjalizm francuski (ok. 1952), Filozoficzno-religijne poglądy w pracach R. Guardiniego (ok. 1952, rozprawa zachowana w rękopisie).

Wnuczka Bibanny?Edytuj

Warto zaznaczyć, że Dobrzyńska-Rybicka cieszyła się poważaniem w Poznaniu jako wnuczka czczonej tu Bibianny Moraczewskiej, co jest zresztą błędem, powielonym także w pierwodruku Dziennika Bibianny Moraczewskiej „wydanego z oryginału przez wnuczkę dr. Dobrzyńską-Rybicką” w 1911 roku. Pisarka, spokrewniona po kądzieli z Moraczewskimi, była bowiem wnuczką Romana Moraczewskiego, rodzonego brata Jędrzeja i Bibianny. Ponadto była Ludwika znana poznaniakom ze swych wykładów, które wygłaszała w ramach różnych towarzystw. Na przykład w listopadzie 1910 roku wygłosiła w ramach Czytelni dla kobiet cykl wykładów z psychologii „Świat wyobrażeń”, w 1913 roku odczyty w Tow. Wykładów Naukowych. Opublikowane zostały wykłady uniwersyteckie prof. Dobrzyńskiej-Rybickiej z socjologii.

Naukowczyni i bibliofilkaEdytuj

Od 1903 roku, po opuszczeniu Kalisza, studiowała w Zurychu, Paryżu, Lowanium i Oksfordzie. W 1909 roku uzyskała doktorat z filozofii na uniwersytecie w Zurychu. W tymże roku powróciła do Poznania, gdzie na długie lata związała się z PTPN-em, jako bibliotekarka, a potem kierownik w latach 1919-1937, po ustąpieniu z tego stanowiska Bolesława Erzepkiego. Podjęła zaawansowane prace bibliotekoznawcze i bibliofilskie, opracowując książkowy katalog alfabetyczny i monografię biblioteki PTPN-u. Od 1928 roku była prezesem Tow. Bibliofilów Polskich w Poznaniu. Należała także do Związku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich. Uczestniczyła w zjazdach bibliotekarzy i bibliofilów, wygłaszając odczyty np. w 1929 r. „Bibliofilstwo polskie” podczas II Zjazdu Bibliotekarzy, w czasie Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu.

Uczestniczyła w pracach założycielskich Uniwersytetu Poznańskiego. W latach 1919-1939 wykładała tu filozofię i socjologię. Habilitowała się w Krakowie na UJ na podstawie rozprawy o systemie etycznym Kołłątaja w 1917 roku. 1933 została profesorem tytularnym Uniwersytetu Poznańskiego. W czasie okupacji organizowała tajne nauczanie w Poznaniu. Po wojnie kierowała Katedrą Historii Filozofii UAM. Zmarła 7 października 1958 roku w Poznaniu w wieku 90 lat.

Ludwika Dobrzyńska-Rybicka, znana i ceniona ze względu na swą działalność społeczną i naukową, pozostała w pamięci wielu poznaniaków. Paulina Cegielska (1871-1969), bratanica Marcelego Mottego, należąca do tego samego pokolenia Wielkopolanek – działaczek społecznych, w swym pamiętniku utrwaliła sugestywny portret Pani profesor:

Z Lunią Dobrzyńską łączy mnie bardzo dawna znajomość. Już nasze matki były koleżankami w szkole babki Poplińskiej. Starsza moja siostra, [Irena] Ciświcka, kolegowała z Lunią u ciotek Danyszówien, ja zaś zaprzyjaźniłam się bardzo z młodszą Dobrzyńską, Heleną, która wstąpiła do klasztoru sacre Coeur we Lwowie i tam umarła niedługo po pierwszej wojnie światowej. Pisać o dr Dobrzyńskiej, a nie podkreślić jej wyjątkowej osobowości, byłoby nietaktem i błędem. Każdy, kto się do niej zbliżał, podziwiać w niej musiał wysokiej klasy inteligencję, oryginalne ujęcie pojęć, samoistny sąd i gruntownąocenę każdego zagadnienia. Przy tym nadzwyczajny wdzięk i urok, który wzbudzała promiennością swego usposobienia, uroda i walory towarzyskie zyskiwały jej i zyskująserca wszystkich i podziw. Dziś to już osoba sędziwa, bliższa Bogu niż ludziom, która zachowała jednak przebłyski swej indywidualności [Paulina Cegielska: Z moich wspomnień. Przechadzki po mieście, Poznań Wydawnictwo Miejskie 1997, s. 189].

Obszerna spuścizna Ludwiki Dobrzyńskiej-Rybickiej, znajdująca się obecnie w Archiwum PAN w Poznaniu (sygn. P.III-1) zawiera między innymi bogatą korespondencję z lat 1904-1957, pamiętniki autorki, twórczość literacką (m.in. dwie redakcje rękopiśmienne dramatu Zygmunt Taszycki) rozprawy naukowe (m.in. Kilka słów o Przybyszewskim) oraz różnorodne drobne materiały dotyczące biografii (ankiety, notatki ze studiów, fotografie, wycinki prasowe).

(Hasło opracowała Alicja Przybyszewska)

Linki:Edytuj

L.Dobrzyńska-Rybicka: Zbiory Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=119420&from=FBC

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki