Fandom

Wielkopolski Słownik Pisarek

Janina Broniewska, z Kunigów

125stron na
tej wiki
Dodaj nową stronę
Dyskusja0 Udostępnij

Janina Broniewska, z Kunigów, [pseud.: Bronisława Janowska, J. B., Roman Jasiński (1904-1981)] urodziła się 5 VIII 1904 w Kaliszu, zmarła 17 II 1981 w Warszawie. Przez całe życie związana ze swym rodzinnym miastem – tu spędziła swą młodość, w Wielkopolsce mieszkali jej bliscy. Pomimo że przeprowadziła się do Warszawy, nadal żyła dziejami Kalisza, które zresztą opisała na kartach swoich powieści autobiograficznych.

Broniewska jest autorką kilku książek o charakterze wspomnieniowo-kronikarskim, to m.in.: Dziesięć serc czerwiennych (1964), Maje i listopady (1967), Tamten brzeg mych lat (1973). Autorka opisuje w nich losy swojego małżeństwa (była pierwszą żoną Władysława Broniewskiego od 1926 do 1937) i swojej rodziny na przestrzeni kilku, niespokojnych pod względem politycznym lat. Tło historyczno-społeczne stanowi niezwykle ważną warstwę tekstu, który przynosi między innymi liczne informacje biograficzne o mężu autorki, ale także odtwarza działalność lewicy polskiej w latach międzywojennych. Pisarka wprowadza czytelników w klimat życia proletariatu i przedstawicieli społecznego protestu, przedstawiając wydarzenia z pierwszej połowy lat międzywojennych, począwszy od momentów ukazujących rozbrojenie Niemców w 1918 r. przez młodych chłopców z proletariatu, poprzez wydarzenia roku 1920 i lata następne. Autorka ukazuje proces uświadamiania się młodych inteligentnych dziewcząt ze sfer pracujących, które połączone wspólną ideą najpierw działają w szkolnej drużynie harcerskiej, potem, wskutek procesu „społecznego” dojrzewania, organizują Czerwoną Cywilną Drużynę, a wreszcie prowadzą działalność oświatową wśród robotników.

Obok rozwoju młodzieżowego ruchu socjalistycznego i losów ludzi z tym ruchem związanych, Broniewska przedstawia również postaci wielu mieszkańców Kalisza, przeważnie ze środowisk mało lub wcale w literaturze związanej z historią miasta niedostrzeganych. Mowa tu o przeciętnych, „szarych” obywatelach, których jednostkowe, indywidualne losy tworzą wspólną, ogólną historię. I tak opisane są dzieje niezwykłego małżeństwa: akuszerki i grabarza, poznajemy życie artysty-rzemieślnika: introligatora, ale także szklarza – bezrobotnego recydywisty. W tekście powieści przewijają się również bogacze, spekulanci, właściciele majątków ziemskich uciekający w 1920 roku ze swych dalej na wschód położonych posiadłości – jednym słowem przedstawia Janina Broniewska krajobraz kaliski z rzeczywistością pełną kontrastów, świat antynomii o którym wiele wiedziała z własnego doświadczenia. Jej książki są bardzo autentyczne, wiele mówią nam o życiu samej pisarki.

Kim zatem była Janina Broniewska – poza tym najpopularniejszym określeniem: żona poety? Z wykształcenia pedagog, z zamiłowania pisarka i publicystka. W latach 1934-1937 współredaktorka Płomyka, współpracowała również z pismem Płomyczek. W okresie II wojny światowej działaczka Związku Patriotów Polskich i członkini redakcji Nowych Widnokręgów w ZSRR, od 1944 do 1946 redaktor naczelna Polski Zbrojnej, oficer i korespondent wojenny I Dywizji im. T. Kościuszki, dla której zaprojektowała Broniewska pierwszy wizerunek orła bez korony, propagowanego przez władze komunistyczne (wzór ten co prawda nie przyjął się na stałe w ogólnonarodowej tradycji PRL-u – używano poprawianych rysunków orła Zygmunta Kamińskiego - zawsze bez korony). W 1944 posłanka do Krajowej Rady Narodowej. W latach 1947-1950 redaktor naczelna tygodnika Kobieta.

Broniewska znana jest przede wszystkim z książek dla dzieci i młodzieży. Utwory jej autorstwa cieszyły się dużym powodzeniem i sympatią młodych odbiorców, pomimo iż były silnie nacechowane akcentami społecznymi i politycznymi. Wśród pozycji młodzieżowych największą popularność zdobyła gawęda-wspomnienie o gen. Walterze - O człowieku, który się kulom nie kłaniał (opublikowana w 1948, do 1978 doczekała się aż 15 wydań!), wśród przeznaczonych dla dzieci wielokrotnie wznawiane powieści i opowiadania to Historia gałgankowej Balbisi (1937), Historia Toczonego Dziadka i Malowanej Babki (1937), Ciapek włóczęga (1939), Filip i jego załoga na kółkach (1949), Krystek z Warszawy (1949). Jest autorką opowiadań, opisujących okres okupacji: O takich jak każde z was (1970).

Janina Broniewska, zaangażowana w nurt literatury dydaktyczno-wychowawczej, doceniana była nie tylko przez swoich małych czytelników. W 1949 roku została odznaczona Literacką Nagrodą Miasta Warszawy za twórczość dla dzieci, a w 1951 roku nagrodą państwową III stopnia za Ogniwo, powieść-instruktaż dla pracy ówczesnego harcerstwa, oraz nagrodą prezesa Rady Ministrów (1973). Obok wspomnianych już powieści biograficznych napisała jeszcze Z notatnika korespondenta wojennego (1953) – pierwszy utwór o charakterze wspomnieniowym, natomiast w Dawno i jeszcze dawniej (1975) szczególną uwagę skupiła na okresie powojennej odbudowy i normalizacji. Utwory Broniewskiej tłumaczone były m. in. na język czeski, węgierski, niemiecki, rumuński, rosyjski, chiński i japoński. Mając na uwadze przytoczone powyżej fakty i opierając się na wykreowanym w tekstach wizerunku, nie sposób oprzeć się wrażeniu, iż Broniewska była kobietą bardzo samodzielną i niezależną, co czasem zostaje zatarte w konfrontacji z niekwestionowaną pozycją pisarską jej męża. Autorka jawi się jako osoba świadoma swoich możliwości, inteligentna i zaradna, która potrafi powiedzieć: „I kto to wymyślił, że jesteśmy słabą płcią? Oczywista – zwolennicy patriarchatu…” .

SłownikiEdytuj

  • Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. Red. J. Krzyżanowski [i in.]. T. 1. Wwa 1984.
  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny. Pod red. J. Czachowskiej [i in.]. T. 1. Wwa 1994.
  • P. Kuncewicz: Leksykon polskich pisarzy współczesnych. T. 1. Wwa 1995.
  • Przyczynki: B. Szal: Ślub za trzy grosze. Ziemia Kaliska 1987 nr 51-52 s. 10, il.
  • P. Kuncewicz: Agonia i nadzieja. T. 5: Proza polska po 1956. Wwa 1993.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki