Fandom

Wielkopolski Słownik Pisarek

Herstoria

125stron na
tej wiki
Dodaj nową stronę
Dyskusja0 Udostępnij

Herstoria – dosłownie jej opowieść, neologizm stworzony na podstawie gry językowej his-story (historia lub jego opowieść). Od ponad dwudziestu lat słowo herstory funkcjonuje jako rozpoznawalna, teraz utarta już formuła żargonu naukowego i języka popularnych publikacji anglojęzycznych.

His storyEdytuj

W języku angielskim, podobnie jak w polskim i większości języków europejskich, wyraz historia brzmi podobnie (history, historie, ист'ория) jako że wywodzi się w greckiego ἱστορία, i obfituje wielością znaczeń. Historia to zarówno przeszłe dzieje, jak i opowieść o tych dziejach, a w języku potocznym oznacza po prostu opowieść, historyjkę, narrację na jakiś temat.

Jeszcze większą paletą znaczeń mieni się angielskie słowo story, może oznaczać opowieść (historię), fabułę, a także bajkę, zeznanie (czyjąś wersję wydarzeń przedstawianą np. w sądzie), czasem story tłumaczy się po prostu jako książkę. Zaś his to zaimek dzierżawczy, który przekładamy na polski jako: jego. Zapominając na chwilę o dziedzictwie Herodota i greckich źródłach terminu history/historia możemy przyjąć, że history to prostu jego opowieść, jego wersja wydarzeń, jego historia, jego… bajka. Jakiego „jego”? Oczywiście, mężczyzny.

Przeszłość mężczyznEdytuj

Radosna gra językowa obnaża gorzką prawdę. Historię tworzyli mężczyźni, historię mężczyźni spisywali. Na przykład Gall Anonim czy Wincenty Kadłubek w swych Kronikach polskich opisywali wybrane, ich zdaniem najważniejsze, wydarzenia bieżące z zakresu polityki, gospodarki, życia kościelnego, oraz barwnie i z artyzmem opowiedzieli o pradawnych dziejach kraju Słowian. Interesowali ich przede wszystkim władcy i ich praktyki wojenne, stosunkowo niewiele wyczytamy o życiu, działalności czy aktywności twórczej kobiet: żon i córek królów, królowych, możnowładczyń, przeorysz zakonów, o bogatych mieszczankach nie wspominając.

Trudno, zagłębiając się w przeszłe dzieje czy nawet studiując historię, nie dojść do wniosku, że życie od wieków toczyło się wokół mężczyzn, polityki międzynarodowej, opierającej się na konfliktach władzy świeckiej z kościelną i ścierających się interesach państw ościennych, które to zawsze prowadziły do kolejnych wojen… Ewentualnie, co pewien czas znaczenie dla dziejów ludzkości miało jakieś odkrycie: geograficzne, naukowe czy techniczne, które to poszerzało tereny walk bądź usprawniało komunikację i metody wojenne.

Właśnie na przekonaniu, że w historii powszechnej brakuje równoległego zdania relacji o życiu kobiet, dzieci i wszystkich innych, którzy z jakichś powodów zostali pominięci, zmarginalizowani i zapomniani, oraz absolutnym niedocenieniu odkryć naukowych czy rozwiązań technicznych, rewolucjonizujących życie codzienne opiera się zamysł wydobycia z neutralnej istorii his story, jego opowieści, jego historii.

Feminizm jako metodologiaEdytuj

Można śmiało uznać takie przekonanie za kobietocentryczne (ginocentryczne) i feministyczne zarazem. Jest wyrazem krytycznego myślenia i dociekliwego oraz skrupulatnego odczytania różnorakich tekstów kultury: od dziejopisarstwa po podręczniki szkolne i powszechne encyklopedie oraz wiąże się ściśle z przemianami w humanistyce i naukach społecznych drugiej połowy XX wieku, jakkolwiek źródeł nowych ujęć historiografii można szukać w przedwojennej Francji i kręgu uczonych skupionych wokół pisma Annales.

Tutaj najpierw zauważono, że, po pierwsze, historię piszą zwycięzcy, a po drugie, nikogo dotąd nie obchodziła tzw. prywatna historia ludzkości, przez co nasza wiedza na temat przeszłości jest w dwojaki sposób okrojona, niepełna i sprofilowana. Późniejsza myśl filozoficzna, antropologia, kulturoznawstwo, nauka o literaturze i sztuce dopomogły w rozkwicie rewindykacyjnej i krytycznej historiografii, która przestała chełpić się przekazem wiedzy ogólnej, bezstronnej i rzetelnej zarazem. A XX-wieczna krytyka feministyczna, siostra teorii i historii, jest rówieśniczką hermeneutyk podejrzeń, psychoanalizy i dekonstrukcji, wraz z nimi rozwijała się i przeobrażała, nic więc dziwnego, że w pewnym momencie zaczęła pytać o status i miejsce kobiet w nowych dyskursach o świecie, człowieku i jego przeszłości.

Stąd ironiczne przekształcenie history w his-story i postulat przejrzenia starych paradygmatów pisania o przeszłości (i teraźniejszości) oraz rewizji kanonu. Stąd też pojawienie się herstorii, jej opowieści: wizji takiej narracji o dawnych dziejach, w których ważkim punktem odniesienia, jeżeli nie centrum, będą kobiety i ich sprawy.

Kwestie translatorskieEdytuj

Trudno przetłumaczyć herstory na język polski tak, by wydobyć wielość skojarzeń i znaczeń, porównywalną do wersji angielskiej. Może warto mówić i pisać o herstorii, nieco spolszczając termin i odwołując się do znajomości języka angielskiego (na poziomie podstawowym).


JejlandiaEdytuj

Co prawda kiedyś Kinga Dunin zaproponowała termin: jejlandia, uwypuklając przestrzenno-zagarniający aspekt pisania o przeszłości, ale pomysł się nie przyjął. Jejlandia przypomina ważną i kluczową dla współczesnej krytyki feministycznej wizję własnego pokoju Virginii Woolf. W słynnym eseju z 1928 roku pisarka dowodziła, że bez własnego pokoju, prawa do prywatności oraz własnych środków finansowych kobieta nie jest w stanie rozwijać się twórczo i kształcić.

Bez własnej przestrzeni symbolicznej – przestrzeni w kulturze, jaką budować mogłyby opowieści o dzielnych, mądrych, genialnych, aktywnych, wykształconych kobietach: artystkach, pisarkach, wykładowczyniach, menadżerkach i kobietach pracujących w domach oraz wychowujących dzieci – trudno funkcjonować, trudno rozwijać swoje umiejętności i dumnie odwoływać do zdobyczy poprzednich generacji.


Potrzeba herstoriiEdytuj

Na tym właśnie polega moc pisarstwa o przeszłości: potrafi zarówno przestrzec przed pewnym działaniem, jak i dodać sił, odwagi i pomóc w trudnych chwilach. Dlatego właśnie herstoria jest tak bardzo kobietom potrzebna. Poczucie kontynuacji, nawet jeśli będzie związane podważeniem ustaleń i sposobów działań przeszłych pokoleń, jest niezwykle ważne dla poczucia celowości własnych działań. Wiedza o przeszłości pozwala zmieniać teraźniejszość i inaczej patrzeć w przyszłość.

Herstoria to nie tylko akt dopisania rozdziału o kobietach w historii powszechnej, ale przede wszystkim gest polityczny, ideowy, wyrastający z modernistycznego przekonania o możliwości emancypacji jednostki czy grupy, gest otwarcia na przeszłość i osadzenia w teraźniejszości wszystkich tych, których miejsce w historii było na marginesie.

Kobiety, mniejszości, wykluczeniEdytuj

Feministki często mówią nie tylko w imieniu kobiet, ale także mniejszości etnicznych, narodowych, seksualnych, osób niepełnosprawnych i upośledzonych. Nie interesuje ich też tylko to, co kobiece i kobietom właściwe, ale to, co miało znaczenie w przeszłości dla odmiennego funkcjonowania kobiet i mężczyzn, jak płeć (pojmowana zazwyczaj jako płeć kulturowa, gender, nie tylko biologiczna) wpływała na zajmowane w strukturze społecznej miejsce, co przez to znaczyła, z jakimi wiązała się rolami i zadaniami wytyczanymi jednostce. Zapytuje na przykład o to, kiedy kobiety z najwyższych sfer przestały karmić dziecko piersią i oddawały je na wychowanie mamkom i jak było to powiązane z życiem dworskim, czemu dokładnie służyło albo o to, dlaczego mężczyźni noszą w Europie tylko spodnie i nie mogli nigdy (oficjalnie) czerpać radości z przymierzania wieczorowych sukni wyszywanych cekinami.



fragmenty artykułu Lucyny Marzec Herstoria żywa, nie zawsze jedna, nie zawsze prawdziwa opublikowanego w: Czasie Kultury 5/2010.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki